Blog 23-02-2026

Er is een nieuwe file in Nederland. Geen rode achterlichten op de A2, geen vrachtwagens bij de Maasvlakte, maar wachtrijen op ons elektriciteitsnet. Netcongestie klinkt technisch en afstandelijk, bijna als een voetnoot in een beleidsdocument, maar in werkelijkheid is het een systeemcrisis. Een stille rem op woningbouw, verduurzaming, industrie en economische groei. Wie vandaag een bedrijf wil uitbreiden, een zonnepark wil bouwen of een woonwijk wil ontwikkelen, krijgt steeds vaker hetzelfde antwoord: geen capaciteit beschikbaar. Dat is geen incident meer. Het is structureel.

Netcongestie betekent dat op bepaalde plekken en momenten de vraag naar transport van elektriciteit groter is dan het net aankan. Soms is er midden op de dag te veel aanbod van zonne-energie. Soms is er in de vroege avond te veel vraag door warmtepompen, laadpalen en industrie. Decennialang stroomde elektriciteit één kant op, van centrale naar gebruiker. Nu is elk dak een producent, elk bedrijventerrein een potentiële energiehub en elke parkeerplaats een laadplein. Het systeem is fundamenteel veranderd, maar de infrastructuur is daar niet op ontworpen.

Het kabinet erkent inmiddels dat dit geen tijdelijk knelpunt is. In recente Kamerbrieven wordt netcongestie benoemd als een structurele bedreiging voor de energietransitie, woningbouw en economische ontwikkeling. De voorgestelde aanpak rust op drie pijlers: sneller bouwen, beter benutten en slimmer plannen. Er moeten meer stations, meer kabels en meer transformatorhuisjes komen. Bestaande capaciteit moet efficiënter worden gebruikt via flexibele contracten en congestiemanagement. En betere data moet leiden tot betere voorspellingen.

Dat is verstandig, maar het is ook klassiek. Het is de logica van asfalt bij verkeersdrukte: als het druk is, leggen we meer rijstroken aan. Alleen duurt het bouwen van nieuwe hoogspanningsinfrastructuur vaak acht tot twaalf jaar. Tegen de tijd dat de kabel in de grond ligt, is de vraag alweer toegenomen. Meer kabel alleen lost een exponentieel probleem niet op.

De kern van het probleem zit dieper. We gebruiken het elektriciteitsnet nog alsof het 1995 is. Capaciteit wordt toegekend op basis van maximale aansluitwaarden, alsof iedereen altijd tegelijkertijd op vol vermogen draait. In werkelijkheid gebeurt dat zelden. We reserveren ruimte voor pieken die nauwelijks samenvallen. We blokkeren projecten op basis van theoretische maxima. Flexibiliteit behandelen we als uitzondering, niet als uitgangspunt.

De echte doorbraak komt wanneer we het net niet langer zien als een statische infrastructuur, maar als een dynamisch platform. Flexibiliteit moet de norm worden. Niet langer een aansluiting “als er capaciteit is”, maar een aansluiting onder voorwaarden die sturen op tijd en gebruik. Bedrijven die bereid zijn hun verbruik buiten piekuren te verschuiven, zouden voorrang moeten krijgen. Dynamische contracten horen geen experiment te zijn, maar standaardpraktijk.

Opslag speelt daarin een sleutelrol. Batterijen, lokale energiehubs en slimme laadpleinen zijn geen luxe of bijzaak. Ze vormen virtuele netverzwaring. Iedere megawatt aan opslag dempt pieken en vergroot de effectieve capaciteit van het bestaande net. Toch ontbreekt nog altijd een duidelijke, krachtige prikkel om opslag structureel te integreren bij nieuwe ontwikkelingen. We subsidiëren opwek, maar sturen onvoldoende op systeemwaarde.

Daarnaast is het opmerkelijk dat er nog geen volwaardige, transparante markt bestaat voor regionale flexibiliteit. Waarom kunnen bedrijven hun ongebruikte capaciteit niet tijdelijk verhandelen? Waarom belonen we niet expliciet gedrag dat congestie vermindert? Zodra congestie economisch zichtbaar wordt gemaakt, ontstaat er vanzelf efficiënter gebruik.

Netcongestie is daarmee geen puur technisch probleem. Het is een systeemvraagstuk. We elektrificeren sneller dan ooit, en dat is op zichzelf een succes. Maar een eenentwintigste eeuws energiesysteem kan niet blijven draaien op twintigste eeuwse aannames. Wie netcongestie uitsluitend ziet als een tekort aan kabels, mist de kans om het fundament te moderniseren.

Voor ontwikkelaars en energiebedrijven is de boodschap helder. Wachten op netverzwaring is geen strategie. Ontwerpen met flexibiliteit wel. Projecten die vanaf dag één rekening houden met opslag, slimme sturing en lokale afname hebben niet alleen een grotere kans op aansluiting, maar zijn ook toekomstbestendiger. De winnaars van de komende jaren zijn niet per se de partijen met de grootste portfolio, maar degenen die het systeem begrijpen.

Netcongestie is de schaduwzijde van een succesvolle energietransitie. We wekken meer duurzaam op dan ooit en elektrificeren in hoog tempo. Maar als we deze file willen oplossen, moeten we verder kijken dan alleen meer koper in de grond. De echte vraag is niet hoeveel kabel we kunnen leggen. De echte vraag is hoe intelligent we het systeem durven maken.