Blog 16-02-2026

We staan aan de vooravond van een energietransitie die vaak wordt begrepen als een technisch probleem: meer capaciteit, snellere netverbindingen, hogere opbrengsten. In de praktijk blijkt die transitie een sociale transformatie. De onlangs verschenen ETH-thesis Accelerating the energy transition toont dat de manier waarop mensen deelnemen aan zonneprojecten niet kan worden begrepen vanuit de traditionele dichotomie van energieconsument versus investeerder. De participaties in door burgers gefinancierde zonnestroomprojecten, in Zwitserland CiFi PV geheten, laten zien wat er gebeurt als energievraagstukken niet alleen technisch, maar ook sociaal worden benaderd.

De kern van de studie is een empirisch onderbouwd inzicht: participatie is geen geïsoleerde financiële keuze of een altruïstische daad voor het milieu, maar een multidimensionale motivatie die recht doet aan economische, ecologische en sociale duurzaamheidswaarden. De participanten in deze projecten noemen niet louter rendement of gemeenschapsgevoel, maar een individuele kans om bij te dragen aan de energietransitie door middel van iets tastbaars, een concreet zonneproject dat aansluit bij hun persoonlijke waarden. Dat maakt van de energieburger geen stereotype investeerder, maar iemand die energievraagstukken ervaart en daar betekenis aan geeft.

Wat deze benadering onderscheidt van eerdere studies is de methodologische keuze voor phenomenologie. In plaats van vooraf een theoretisch kader te gebruiken dat participatie reduceert tot economische of communitaire categorieën, laat de onderzoeker de data zelf spreken via interviews, enquêtes en online experimenten. Daardoor komt naar voren dat de motivaties van deelnemers niet gefragmenteerd zijn volgens traditionele denkbeelden maar verweven in een grotere, duurzame leefwereld waarin energie, economie en ecologie met elkaar verbonden zijn. Mensen zien deelname als een persoonlijke bijdrage aan een groter maatschappelijk vraagstuk.

Deze projectdeelnemers identificeren zichzelf vaak niet primair als producenten van energie, noch als investeerders, maar als energieburgers — een term die niet slechts een letterlijke deelname beschrijft maar een mentale rolverandering van burger naar actor in het energiesysteem. Ze ervaren hun engagement als iets dat verder gaat dan financieel gewin en maatschappelijke erkenning. Het gaat om een betrokkenheid bij de transitie zelf, met verantwoordelijkheid en een gevoel van urgentie dat vergelijkbaar is met wat sociologen aanduiden als energieburgerschap in bredere zin: een samenhangend pakket van overtuigingen, acties en betekenissen rond duurzame energie.

Belangrijk is dat deze energieburgers niet homogeen zijn. Onder hen bevinden zich zowel huurders als eigenhuisbezitters, mensen met uiteenlopende sociaaleconomische achtergronden en variërende redenen om deel te nemen. Dat toont de potentie van CiFi PV projecten om verder te rijpen van niche naar mainstream participatiemodel. Zij kunnen namelijk groepen aanspreken die in traditionele energieprojecten ongezien blijven en vormen zo een brug tussen technische innovatie en sociaal draagvlak.

Toch rijst een cruciale vraag: waarom blijft het aanbod van zulke projecten achter bij de vraag? De thesis identificeert dit niet als een gebrek aan interesse, maar als een structurele beperking in het systeem zelf, vooral het identificeren en ontsluiten van geschikte oppervlakken voor grootschalige zonne-installaties. Participatie zou kunnen toenemen als er meer projecten zijn om in te stappen. Maar zolang die praktische barrières blijven bestaan, blijft het potentieel van energieburgers onbenut.

De implicaties zijn groot voor beleidsmakers en projectontwikkelaars. Zij moeten participatieve modellen niet verkleinen tot instrumenten van rendement of sociaal kapitaal, maar erkennen dat deelname aan de energietransitie een diepgaande sociale ervaring is. Dit vraagt om een herinterpretatie van energiebeleid waarin burgers niet langer dispensers van kapitaal zijn, maar medescheppers van de transitiepraktijk zelf.

Zo laat deze thesis zien dat een duurzame energietoekomst niet alleen technisch haalbaar hoeft te zijn, maar ook sociaal wenselijk en breed gedragen kan worden, mits we durven kijken voorbij de traditionele categorieën van consument en investeerder en het begrip van energieburgerschap serieus nemen.